بر انسان گماشته كه در هر شبانه روز يك مرتبه روح به عالم روحانيت توجه كند و راحت يابد از مشاغل و زحمات جسمانيه . و پس از تفريح و ترويح در عالم روحانى ، بازگشت به زندان بدن نمايد تا به عبادت و تكامل و معاش خود بپردازد و به همين نظم و نسق ذهاب و اياب از عالم جسمانى به عالم روحانى و از عالم روحانى به عالم جسمانى نمايد تا مدت عمر و اجل او بسر آيد و به كمال عبوديت و معرفت الهيه فائز و فائق گردد . لذا خواب أهل معرفت و عبادت به جهت ضرورت و ترويح و تفريح روح ، ممدّ بر عبوديت است و اين گونه خواب ، در نزد حق جلّ و علا عبادت محسوب مىشود كه « نوم العالم عبادة » . ولى خواب اهل جهل و غفلت كه از فوائد بيدارى غافلند و به جهت طلب راحت بدن و هواى طبيعت است ، موجب حرمان و شقاوت است . چنان كه امام عليه السّلام فرمود : بخواب مانند خوابيدن اهل عبادت نه مانند اهل غفلت . به شرحى كه قبلا نگاشتيم . بدان اى طالب حق كه ارباب قلوب كه فرخ يعنى جوجه قلب خود را از بيضه ضيّقه مظلمه نفسانيه خود ، به مددكارى ولايت و محبت الهيه و دست‌كارى شريعت و طريقت مصطفويه و مرتضويه عليهما السّلام و همت و راهنمايى اولياء الهى بيرون آورده‌اند و چشم قلب را به ملكوت اعلى باز نموده و ثمرات و فيوضات اذكار و توجهات به عالم قدس و ربوبيت را به مكاشفات قلبيه با چشم بصيرت ديده‌اند ، قلب آنان چون جوجه كه خود را به پر و بال مادر مىچسباند و از او جدايى روا نمىدارد و در عقب مادر ميرود ، آنى و دقيقه‌اى از توجه به عالم ربوبيت و اقبال به حق تعالى خود را مشغول نمىسازد . و اين توجه دائم را « مراقبه » گويند و مراقبه حق تعالى در خواب و بيدارى ، على الدوام به ذكر لسانى و قلبى براى ايشان حاصل است بلكه در خواب به جهت فراقت از راهزنى حواس جزئيه و مشاغل بدنيه بيشتر حاصل مىشود و مانند بيدارى مشغول به ذكر است بدون تفرقه خيالات . پس اگر چه ديده اهل معرفت به خواب مىرود و ليكن قلب ايشان بيدار است . اى آنكه بهر غمى پناهى * ما را هم ازين نمد كلاهى و اينكه وحى الهى به بعضى از انبياء غير مرسل در خواب مىرسيده و يا ملك را در خواب مىديدند و احكام الهيه را پس از بيدارى بخلق مىرسانيده‌اند ، به‌واسطه آن بود كه حيات قلبيه از براى ايشان حاصل شده بود . امّا چون تجرد و صفاى قلب ايشان به درجه كمال نبوده كه شواغل جسمانيه ، ايشان را از توجه كامل باز ندارد ، در خواب كه فراغت از شواغل بدنيه پيدا مىكردند ، مهبط وحى و الهام مىشدند . و از اهل بيت